|

Gaita-de-fuôlhe; “Gaita Stramuntana” ou “Gaita Mirandesa”
Custruçon: cuida-se que
Rodrigo Fernandes (?), antes de 1958. L duonho ye Joaquim Ventura,
Caçareilhos, Pertual.
Materiales: punteiras an frezno i anguelgue, anielhos de cuorno, bordon
an palo de anguelgue i fuolhe de chibo.
Tonalidade: acerca de Si / Lá - Dedilhaçon: abierta. Dous canhos de
sonido: bordon de palheta simpres i punteira cónica cun palheta doble.
 |
|
Trás ls Montes
(Pertual) |
Esta Gaita-de-fuôlhe pertenciu al gaiteiro
Joaquim do Nascimento Ventura, nacido an Caçareilhos, Trás ls Montes. Ye
un eisemplar mui antressante, yá que ten caratelísticas armanas a outros
strumientos de la region, subretodo ne l torneado i anramados de ls
tubos de sonido (mui aparecidos als strumientos feitos por Rodrigo
Fernandes, outro gaiteiro i artesano stramuntano). Ten dous canhos de
sonido i un canho d’assoprar an palo de Anguelgue ou Zeilha (Acer
Monspessulanum) – ua madeira mui ousada na feitura de gaitas nessa zona,
yá que ye ua arble natural de las arribas de l Douro, pouco coincida i
cun mui buonas culidades musicales.

Partes de alguas
pieças, de riba al para baixo: Purmeira ou Oumbreira (anqueixada na buxa),
Antremeia, Copa, Punteira i Assoprete. Mire-se pa la quelor scura de l
Anguelgue yá rebielho i las mortalhas anramadas, feitas a mano.
Al cierto, esta gaita fui restourada na
oufecina de la Associaçon Gaita-de-Foles, pus achaba-se nun cierto mal
stado, yá que l fuolhe i la bestimienta que l forra yá nun son ls
oureginales, que fúrun sustituídos. A la par de la gaita habie dues
punteiras: ls purmeira, que se cuida que haia sido l’oureginal, fui
feita an Anguelgue i amostra l mesmo anramado de ls outros canhos de
sonido, botando la tónica de Lá (mais ou menos). I ua segunda, feita an
palo de frezno, tratando-se possiblemente dua punteira de custruçon
senabresa ou galhega que fui arranjada pul gaiteiro para l’afinar
cunsante ls usos de l sítio (la pare de andrento de la punteira i ls
buracos de la música amóstran seinhas de habéren sidos zgastados cun ua
ferramienta, para oumentar la sue anchura), parece que stá afinada an SI
– la falta de palhetas oureginales nun deixar eidiar muito mais quanto a
la berdadeira afinaçon destas punteiras.
 |
L
gaiteiro stramuntano Manuel Paulo Martins (Bal de Mira), puls anhos
30.
Retrato:
Instrumentos Musicais Populares Portugueses, Gulbenkian 2000 |
L gaiteiro Joaquim Ventura era tamien
coincido cumo “Joaquim de Gibraltar”, por bias de haber eimigrado para
essa quelónia británica. Fui alhá que mercou la sue purmeira gaita, até
que era ua Great Highland Bagpipe. Apuis de bolber para Pertual, ampeçou
a daprender la Gaita-de-fuôlhe stramuntana. Nun se sabe se esta gaita
haberá sido feita por el mesmo (yá que este tenie un torno adonde fazie
trabalhos an madeira) ou se la haberá mercado a outro artesano.
Joaquim Ventura morriu-se an 1958, quando l filho del, José Ventura,
tenie 9 anhos de eidade. Fui este que achou la gaita, quaije dieç anhos
apuis, nesse antretiempo quedando squecida nun palheiro de animales.
Esta gaita inda hoije ye tocada pul nieto de Joaquim Ventura, João
Ventura, que a las bezes ye acumpanhado por Manuel Vicente (caixa) e
Armando Vicente (bombo) – ls mesmos percussionistas que antigamente
acumpanhórun l abó de las calças del.
Outras Gaitas-de-fuôlhe
Tradução de Amadeu Ferreira
Associação Gaita de Foles, 2006 - Direitos Reservados
|
|